Altın, döviz, borsa, faiz ve enflasyonla ilgili terimlerin sade Türkçe açıklamaları. Sitede gördüğünüz noktalı çizgili kelimelerin üzerine gelince (telefonda dokununca) kısa açıklaması açılır.
Beklentiden sapma, açıklanan değerin önceden tahmin edilen değerden farkıdır ve piyasada sürpriz olarak anılır. Fark büyükse fiyatlar genellikle daha çok hareket edebilir; yönü önceden bilinemez.
Neden önemli? Haberin etkisi, rakamın kendisinden çok beklentiyle farkına bağlıdır.
Ekonomik takvim, önemli ekonomi verilerinin ve kararlarının ne zaman açıklanacağını gösteren listedir. Her yayının tarihi, saati, önem derecesi ve açıklandıktan sonra değeri yer alır.
Neden önemli? Faiz kararı gibi büyük açıklamaların saatini bilmek, fiyatlardaki ani hareketlere hazırlıklı olmayı sağlar.
Önceki değer bir önceki dönemin açıklanan rakamı, beklenti yayından önce yapılan tahmin, gerçekleşen değer ise açıklanan resmî rakamdır. Üçü birlikte verinin yön değiştirip değiştirmediğini ve tahminden sapıp sapmadığını gösterir.
Neden önemli? Piyasa çoğu zaman rakamın kendisine değil, beklentiden farkına tepki verir.
TSİ, Türkiye'de yıl boyunca geçerli olan saat dilimidir. Yurt dışı açıklamaların saatleri de bu sitede Türkiye saatine çevrilerek yazılır; ABD'deki Fed kararının Türkiye saatiyle akşam gelmesinin nedeni budur.
Neden önemli? Yurt dışı bir açıklamanın Türkiye'de kaçta geleceğini bilmek, saati yanlış anlamayı önler.
Alış fiyatı, bir kurumun elinizdeki altını ya da dövizi sizden satın aldığı fiyattır. Kurumlar aynı varlığı ucuza alıp biraz daha pahalıya sattığı için alış fiyatı her zaman satış fiyatından düşüktür.
Neden önemli? Elinizdeki altını bozdurduğunuzda eline geçecek tutar alış fiyatına göre hesaplanır.
Altın gümüş oranı, ons altın fiyatının ons gümüş fiyatına bölünmesiyle bulunur. Oran yükseliyorsa altının değeri gümüşe göre artıyor, düşüyorsa azalıyor demektir. Bu tek başına bir öneri değil, iki madenin göreli seyrini gösteren bir ölçüdür.
Neden önemli? İki değerli madenin birbirine göre nerede durduğunu görmek için kullanılan bilgilendirici bir orandır.
Ayar, bir altın ürününde saf altının payını gösterir. 24 ayar binde 995 ve üzeri saflıktır; 22 ayar yaklaşık binde 916, 18 ayar binde 750, 14 ayar binde 585 saflıktadır. Ayar düştükçe aynı gramdaki saf altın azalır.
Neden önemli? Aynı gramda daha düşük ayar daha az saf altın demektir; fiyatlar ayara göre bu yüzden farklıdır.
Cari işlemler dengesi, ödemeler dengesinin en çok izlenen kalemidir ve ülkenin mal, hizmet ve gelir ticaretinde dışarıdan ne kadar döviz kazandığını ve harcadığını gösterir. Eksi rakam cari açık, artı rakam cari fazladır.
Neden önemli? Cari açık, ülkenin dışarıdan döviz bulması gerektiği anlamına gelir; kur için önemli bir göstergedir.
Bu altınların hepsi genellikle 22 ayardır. Çeyrek yaklaşık 1,75 gram, yarım yaklaşık 3,5 gram, tam altın yaklaşık 7,02 gramdır. Ata altın (Ata Lira), Cumhuriyet altını olarak da anılır ve yaklaşık 7,22 gramdır; tam altınla aynı ürün değildir. Yeni basım ve eski basım ürünler arasında fiyat farkı olabilir.
Neden önemli? Fiyatı ağırlığına bölüp gram altınla kıyaslayarak ürünün ne kadar prim içerdiğini görebilirsiniz.
Dış borç, bir ülkedeki devletin, bankaların ve şirketlerin yurt dışına olan borcudur. Bir yıl içinde ödenecek kısmına kısa vadeli dış borç denir.
Neden önemli? Kısa vadeli borç çoksa ülkenin yakın zamanda daha fazla döviz bulması gerekir.
Dış ticaret açığı, bir ülkenin ithalatının ihracatından fazla olması ve aradaki farktır. İthalat fazlaysa ülkeden döviz çıkar.
Neden önemli? Döviz ihtiyacını ve kur üzerindeki baskıyı etkileyen önemli kalemlerden biridir.
Gram altın, altının bir gramının TL karşılığıdır. Fiyat, dünya piyasasındaki ons altın fiyatı ile dolar kurundan türetilir; kuyumcu ve banka kendi makası ve varsa işçiliği ekler. Bilezik ve takı fiyatları gram altına dayanır.
Neden önemli? Altın takibinde en yaygın referanstır; ons altının ve doların gram altına nasıl yansıdığı bu fiyatla görülür.
Has altın, işlenmemiş saf altına verilen addır; saflığı binde 995 ve üzeridir. Sarraflar ve kuyumcular fiyatları çoğunlukla has altın üzerinden söyler. Külçe altın da genellikle 24 ayardır ama ayrı bir kotasyondur ve fiyatı has altından küçük bir farkla ayrışabilir.
Neden önemli? Bilezik ya da ziynet fiyatı sorulurken has altın referansı ile ayar farkı birlikte düşünülür.
İşçilik, altının kendi değerine ek olarak ürünün yapım masrafı için alınan bedeldir. Altını bozdururken işçilik genellikle geri alınamaz; bu yüzden işçilikli ürünün toplam maliyeti ve geri satış değeri arasında fark oluşur.
Neden önemli? Bilezik ve takı alırken ödenen tutarın bir bölümü işçiliktir; yatırım amacıyla altın alırken bunu hesaba katmak gerekir.
Kapalıçarşı fiyatı, sarrafların kendi aralarındaki toptan alım satımda baz aldığı referanstır. Kuyumcu ve bankaların müşteriye uyguladığı fiyatlar bu referanstan makas ve işçilik kadar ayrışabilir.
Neden önemli? Bir kurumun fiyatının referanstan ne kadar farklı olduğuna bakmak, makasın büyüklüğünü anlamaya yardım eder.
Kur, iki para biriminin birbirine oranıdır. Dolar kuru 49 ise 1 dolar 49 liradır. Kur arz ve talebe göre sürekli değişir; ithal ürün fiyatlarını, yabancı para borçlarının TL tutarını ve altın fiyatını etkiler.
Neden önemli? Kur değişimi, dövizle yapılan alışverişlerden dış borçlara kadar pek çok fiyatı etkiler.
Külçe altın, belirli ağırlıkta barlar halinde üretilen saf altındır. Yatırım amaçlı alınan ve gram altın olarak sık anılan fiyat çoğunlukla külçe altına aittir. Has altınla aynı değerde olması beklenir ama kotasyonlar arasında küçük farklar görülebilir.
Neden önemli? Gram altın fiyatı ararken hangi ürünün (külçe, has, bilezik) fiyatına baktığınızı bilmek, kıyası doğru yapmanızı sağlar.
Makas, bir kurumun aynı varlık için sizden aldığı ve size sattığı fiyat arasındaki farktır. Altın alıp hemen geri satmak isteseniz bu farkı kaybedersiniz. Makas kuruma, ürüne ve güne göre değişir; bu yüzden kurumları karşılaştırırken ilk bakılacak sayılardan biridir.
Neden önemli? Aynı gün farklı kurumlarda makas çok değişebilir; küçük makas, kısa sürede alıp satarken daha az kayıp demektir.
Merkez Bankası rezervleri, Merkez Bankası'nın elindeki döviz ve altının toplamıdır. Kurda dalgalanma olduğunda bu birikim kullanılabilir.
Neden önemli? Yüksek rezerv, ülkenin döviz borçlarını ödeme ve kuru dengeleme gücü hakkında güven verir.
Ons, altın ve gümüş gibi değerli madenlerin dünya piyasalarında kullanılan ağırlık birimidir. Dünya altın fiyatı ons başına dolar olarak belirlenir. Gram altının TL fiyatı yaklaşık olarak ons fiyatı çarpı dolar kuru bölü 31,1 işlemiyle bulunur; kuyumcu makası ve işçilik bunun dışındadır.
Neden önemli? Türkiye'deki gram altın fiyatını ons altın ve dolar kuru birlikte belirlediği için bu iki fiyatı izlemek gerekir.
Ödemeler dengesi, bir ülkenin dışarıyla yaptığı tüm para giriş ve çıkışlarının özetidir. Mal ve hizmet ticareti, yatırımlar ve borçlanma bu tabloda yer alır.
Neden önemli? Ülkeye giren ve çıkan döviz miktarını gösterir; kur beklentilerini etkileyebilir.
Parite, TL'nin dışında iki paranın birbirine oranıdır; en bilineni euro/dolar paritesidir. Parite değişince TL karşısındaki euro ve dolar kurları da etkilenebilir.
Neden önemli? Euro/dolar yükseldiğinde dolar zayıflar; bu, TL karşısındaki euro kurunu da yukarı iterek yerel fiyatlara yansıyabilir.
Reel efektif döviz kuru, bir ülkenin parasının, ticaret yaptığı ülkelerin paralarına karşı enflasyon farkı düzeltilmiş değerini gösteren endekstir. Yükselirse para reel olarak değer kazanmıştır.
Neden önemli? TL değerliyse ihracat ve turizm zorlaşabilir, ithalat ucuzlayabilir.
Sarrafiye, gram yerine adetle satılan altın sikke ve ziynetlerin genel adıdır. Fiyatlarında altının değeri yanında işçilik ve talep primi de bulunur; bu yüzden gram altın fiyatıyla birebir örtüşmez.
Neden önemli? Çeyrek ya da yarım altın alırken ödenen tutarın bir kısmı altın değeri dışındaki primdir; gramına bölerek gram altınla kıyaslayabilirsiniz.
Satış fiyatı, bir kurumun size altın ya da döviz sattığı fiyattır. Alış fiyatından yüksektir; aradaki fark kurumun makasıdır. Sitedeki hesaplayıcılar ve çeviriciler, alırken ve bozdururken hangi fiyatın geçerli olduğunu ayrıca belirtir.
Neden önemli? Altın ya da dövizi almak istediğinizde ödeyeceğiniz tutar satış fiyatına göre hesaplanır.
TCMB gösterge kuru, Merkez Bankası'nın her iş günü saat 15:30'da yayımladığı resmî döviz kurudur. Bu sitedeki faiz kararı tablolarında dolar, euro ve sterlin için bu kurlar kullanılır.
Neden önemli? Gün içi canlı kurdan farklıdır; bu nedenle kararın etkisi bu kurla yaklaşık ölçülür.
Yeni basım altınlar genellikle içinde bulunulan yılda darp edilen, eski basım olanlar önceki yıllara ait sikkelerdir. Eski basımlarda ağırlık sapması ya da yıpranma olabileceğinden fiyatları yeni basımdan farklı olabilir.
Neden önemli? Aynı ürün adı altında yeni ve eski basımın fiyatı farklı olabilir; kıyas yaparken hangisine baktığınıza dikkat edin.
Aracı kurum, yatırımcının emirlerini borsaya ileten SPK lisanslı kuruluştur. Hisse almak için bir aracı kurumda hesap açmak gerekir. Hangi Piyasa fiyat ve bilgi gösterir; alım satım yapmaz ve emir iletmez.
Neden önemli? Hisse almak ya da halka arza katılmak için başvuru, aracı kurumunuzun ekranından yapılır.
Şirket sermayesini artırdığında yeni payları ortaklara iki yolla verebilir. Bedelsizde ortaklar ödeme yapmadan, sahip oldukları paylar oranında yeni pay alır. Bedellide ise yeni payı ödeme yaparak alırlar. Hisse sayısı arttığı için fiyat buna göre ayarlanır.
Neden önemli? Hisse sayısı ve fiyatı değiştiği için fiyat grafiklerinde ani düşüş gibi görünen hareketlerin açıklaması bu işlemler olabilir.
Borsa İstanbul, hisse senedi gibi menkul kıymetlerin alıcı ve satıcı arasında işlem gördüğü resmî piyasadır. Fiyatlar burada alıcıların ve satıcıların talebine göre oluşur. Hafta içi seanslarda işlem yapılır; resmî tatillerde kapalıdır.
Neden önemli? Türkiye'deki hisse fiyatlarının asıl oluştuğu yer burasıdır.
Endeks, bir grup hissenin birlikte nasıl performans gösterdiğini tek sayıda özetler. BIST 100, Borsa İstanbul'da en çok işlem gören 100 şirketin; BIST 30 ise en büyük 30 şirketin göstergesidir. Endekste büyük şirketlerin ağırlığı fazladır.
Neden önemli? Endeks yükseliyorsa borsadaki büyük şirketlerin hisseleri ortalamada yükseliyor demektir; tek bir hissenin seyrini göstermez.
F/K (fiyat/kazanç), bir hissenin fiyatının yıllık net kârına bölünmesiyle bulunur. Örneğin F/K 10 ise hisse, şirketin yıllık kârının 10 katı fiyattadır. Hisseleri kâra göre kıyaslamaya yarar; tek başına ucuz ya da pahalı demek değildir.
Neden önemli? Aynı sektördeki şirketleri kâra göre karşılaştırmak için kullanılır; yorumu yatırım tavsiyesi değildir.
Gecikmeli veri, borsada oluşan fiyatın ekrana belirli bir süre sonra yansımasıdır. Bu sitedeki hisse fiyatları en az 15 dakika gecikmelidir; borsa kapalıyken son kapanış fiyatı görünür. Altın ve döviz fiyatları ise piyasa açıkken saniyeler içinde güncellenir.
Neden önemli? Anlık alım satım kararı için aracı kurumunuzun canlı ekranı esas alınmalıdır.
Halka arzda şirket, hisselerinin bir kısmını talep toplayarak yatırımcılara satar; ardından hisseler borsada işlem görmeye başlar. Başvuru günleri sınırlıdır, tarih ve fiyat değişebilir. Katılmadan önce şirketin izahnamesini okumak gerekir.
Neden önemli? Halka arz, bir şirketin borsaya açılışıdır; hisse dağıtımı ve ilk işlem günü fiyatları belirsizlik içerir.
Hisse senedi, bir şirketin sermayesini temsil eden paydır. Hisse sahibi şirketin kâr ve zararına ortaktır; fiyatı şirketin durumuna, beklentilere ve piyasanın genel seyrine göre hem artabilir hem azalabilir.
Neden önemli? Hisse fiyatı garanti edilmiş bir getiri sunmaz; değeri şirketin ve piyasanın koşullarına bağlıdır.
KAP, Borsa İstanbul'da işlem gören şirketlerin finansal raporlarını, kâr payı kararlarını ve diğer önemli gelişmelerini kamuya duyurduğu resmî platformdur. Şirket haberinin birincil kaynağıdır; bu sitede hisse sayfalarında seçili bildirimlere bağlantı verilir.
Neden önemli? Bir şirketle ilgili resmî bilgiye ulaşmanın en güvenilir yolu KAP'tır.
Lot, hisse alım satımında miktarı ifade eden birimdir. Borsa İstanbul'da hisse senetlerinde 1 lot 1 adet hisseye karşılık gelir. Halka arzda ve işlemlerde miktarlar lot olarak yazılır.
Neden önemli? Halka arz başvurusunda ve emirlerde istenen miktar lot cinsindendir.
Özel durum açıklaması, şirketin hisse fiyatını ya da yatırımcı kararlarını etkileyebilecek bir gelişmeyi (yeni sözleşme, yönetim değişikliği, dava gibi) kamuya duyurmasıdır. Konu başlığından haberin olumlu mu olumsuz mu olduğu anlaşılmaz; içeriğini bildirimi açarak okumak gerekir.
Neden önemli? Bildirim başlığı haberin yönünü söylemez; bu yüzden içeriğine bakmadan çıkarım yapılmamalıdır.
PD/DD (piyasa değeri/defter değeri), borsadaki değerin şirketin kayıtlarındaki net varlıklarının kaç katı olduğunu gösterir. Birden küçükse borsa, şirketi kayıtlı değerinin altında fiyatlıyor demektir; sektöre göre yorumlanır.
Neden önemli? Şirketin borsa değerinin kayıtlı varlıklarına göre yüksek mi düşük mü olduğunu görmek için bakılan bir orandır.
Piyasa değeri, bir şirketin tüm hisselerinin borsadaki toplam değeridir. Hisse fiyatı çarpı hisse sayısıyla bulunur ve fiyat değiştikçe değişir. Endekslerde şirketlerin ağırlığı büyük ölçüde piyasa değerine göre belirlenir.
Neden önemli? İki şirketin hisse fiyatını kıyaslamak yanıltıcı olabilir; borsadaki gerçek büyüklüğü piyasa değeri gösterir.
Borsa İstanbul hafta içi yaklaşık 10:00 ile 18:00 arasında işlem yapar. Günün son fiyatına kapanış denir. Günlük değişim yüzdesi, bir önceki günün kapanışına göre hesaplanır; borsa kapalıyken ekranda son kapanış fiyatı görünür.
Neden önemli? Gün içindeki fiyat ile kapanış fiyatını karıştırmamak, değişimi doğru okumayı sağlar.
Tavan fiyat, bir hissenin o gün çıkabileceği en yüksek; taban fiyat ise inebileceği en düşük seviyedir. Fiyat sınıra geldiğinde o gün daha fazla hareket edemez. Sınır genellikle önceki kapanışın yüzde 10 üstü ve altıdır.
Neden önemli? Günün en çok yükselen ve düşen hisse listelerinde yüzde 10'a yakın değerlerin neden en üst sınırda kaldığını açıklar.
Temettü (kâr payı), şirketin kazancının hissedarlara dağıtılan bölümüdür. Temettü verimi, yıllık dağıtılan payın hisse fiyatına oranıdır. Her şirket temettü dağıtmaz; dağıtım şirketin genel kurul kararına bağlıdır.
Neden önemli? Hisse fiyatındaki değişim dışında hisseden elde edilebilecek gelirin bir türüdür.
Baz puan, faiz değişimini göstermek için kullanılan küçük bir birimdir; 1 baz puan yüzde 0,01'e eşittir. 100 baz puan 1 yüzde puandır, yani faizin yüzde 38'den yüzde 37'ye inmesi 100 baz puanlık indirimdir.
Neden önemli? Faiz kararları "100 baz puan" gibi ifadelerle duyurulur; bunu bilmeden kararın büyüklüğü anlaşılmaz.
Fed tek bir faiz oranı yerine bir aralık açıklar; buna hedef aralık denir. Örneğin yüzde 3,75 ile 4,00 aralığı, bankalar arası borçlanma faizinin bu iki oran arasında kalmasının amaçlandığı anlamına gelir.
Neden önemli? ABD'deki faiz seviyesini bu aralıktan okursunuz; kararlar genellikle aralığın 25 baz puan kaymasıyla duyurulur.
Faiz kararı, Merkez Bankası'nın politika faizini artırması, indirmesi ya da aynı bırakmasıdır. Karar, önceden duyurulan tarih ve saatte bir metinle açıklanır.
Neden önemli? Kredi, mevduat, kur ve borsa beklentileri bu karara göre şekillenir.
Faiz koridoru, Merkez Bankası'nın gecelik borç verme faizi ile gecelik borç alma faizi arasındaki aralıktır. Piyasa faizlerinin bu aralıkta kalması amaçlanır.
Neden önemli? Karar metnindeki gecelik faiz oranları koridorun üst ve alt sınırıdır.
FOMC, ABD Merkez Bankası Fed'in faiz kararını veren komitedir. Yılda sekiz kez toplanır; karar Türkiye saatiyle akşam 21:00 ya da 22:00'de açıklanır.
Neden önemli? Fed kararları dolar, altın ve gelişmekte olan ülke piyasalarını dolaylı olarak etkileyebilir.
Para Politikası Kurulu (PPK), Merkez Bankası'nda faiz kararını veren kuruldur. Yılda sekiz kez toplanır ve karar saat 14:00'te açıklanır.
Neden önemli? Türkiye'de kredi ve mevduat faizlerini en çok etkileyen karar bu kurulda alınır.
Politika faizi, Merkez Bankası'nın bankalara uyguladığı temel faizdir; Türkiye'de bir hafta vadeli repo ihale faiz oranıdır. Kredi ve mevduat faizleri zamanla bu orana göre şekillenir.
Neden önemli? Kredi, mevduat ve dolar kuru gibi birçok fiyatın yönü üzerinde etkili olabilir.
PPK toplantı özeti, faiz kararının gerekçelerini ve kurul üyelerinin değerlendirmesini anlatan metindir. Karardan birkaç gün sonra yayımlanır.
Neden önemli? Kararın arkasındaki düşünceyi ve sonraki adımlar için ipuçlarını içerebilir.
Reel faiz, faiz oranından enflasyonun çıkarılmasıyla bulunan, paranın alım gücüne göre gerçek getiridir. Yüksek görünen bir faiz, enflasyon daha yüksekse gerçekte kazandırmayabilir.
Neden önemli? Mevduat ve politika faizini enflasyonla birlikte okumayı sağlar.
Repo, bankaların elindeki tahvili geri almak üzere satarak kısa süreli borç aldığı işlemdir. Merkez Bankası'nın bir hafta vadeli repo ihale faizi, Türkiye'nin politika faizidir.
Neden önemli? Karar metnindeki "bir hafta vadeli repo ihale faiz oranı" ifadesi politika faizinin teknik adıdır.
Aylık enflasyon fiyatların bir önceki aya göre, yıllık enflasyon ise bir yıl öncesinin aynı ayına göre ne kadar arttığını gösterir. Yıllık oran düşse bile fiyatlar artmaya devam eder, yalnızca artış hızı yavaşlar.
Neden önemli? "Enflasyon düştü" haberi fiyatların ucuzladığı anlamına gelmez; en sık karıştırılan noktadır.
Bütçe dengesi, devletin gelirleriyle giderleri arasındaki farktır. Giderler fazlaysa bütçe açığı oluşur ve devlet borçlanır; faiz giderleri hariç tutulursa faiz dışı denge bulunur.
Neden önemli? Bütçe açığı büyürse devletin borçlanması artar; bu da faizleri ve ekonomiyi etkileyebilir.
Enflasyon, mal ve hizmet fiyatlarının genel olarak artması, yani paranın satın alma gücünün azalmasıdır. Türkiye'de resmî enflasyon rakamı TÜİK'in açıkladığı TÜFE ile ölçülür.
Neden önemli? Maaş, kira, birikim ve faiz kararları enflasyona göre şekillenir.
Enflasyon beklentisi, insanların ve şirketlerin önümüzdeki dönemde fiyatların ne kadar artacağını tahmin ettiği orandır. Yüksek enflasyon bekleyenler fiyat, ücret ve kira kararlarını buna göre verir.
Neden önemli? Merkez Bankası faiz kararlarında beklentilerin düşmesini önemser.
Enflasyon raporu, Merkez Bankası'nın yılda dört kez yayımladığı ve enflasyon tahminlerini açıkladığı rapordur. Başkan raporu bir sunumla duyurur.
Neden önemli? Merkez Bankası'nın enflasyon yolu hakkındaki görüşü, faiz kararları için ipucu olabilir.
Gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH), bir ülkede belli bir sürede üretilen mal ve hizmetlerin toplam değeridir. Büyüme, GSYH'nin geçen yılın aynı dönemine göre artmasıdır.
Neden önemli? Ekonominin büyüyüp küçüldüğünü gösteren en geniş ölçüdür; gelir ve istihdamla bağlantılıdır.
Güven endeksleri, halkın ve şirketlerin ekonomiye bakışının ne kadar iyimser olduğunu anketle ölçer. 100 tarafsız sınırdır; üstü iyimserliği, altı kötümserliği gösterir.
Neden önemli? İnsanlar iyimserse harcama ve yatırım artabilir; kötümserlik tersine yol açabilir.
İşsizlik oranı, iş arayıp bulamayanların işgücüne oranıdır. TÜİK bunu işgücü istatistikleriyle her ay açıklar.
Neden önemli? Hanelerin geliri ve harcama gücüyle doğrudan ilgilidir; ekonominin gidişini gösterir.
Kapasite kullanım oranı, fabrikaların üretim kapasitesinin yüzde kaçını kullandığını gösterir. Düşükse talep zayıftır, makineler boş kalıyordur.
Neden önemli? Talebin ve yeni yatırım eğiliminin erken göstergesidir.
PCE enflasyonu, ABD'de hanelerin harcadığı mal ve hizmetlerin fiyat artışıdır. ABD Merkez Bankası Fed, yüzde 2'lik enflasyon hedefini bu ölçüye göre izler.
Neden önemli? Fed faiz kararlarında bu rakam yakından izlenir; dolar ve altın etkilenebilir.
Piyasa katılımcıları anketi, Merkez Bankası'nın ekonomistlere ve finans çalışanlarına her ay sorduğu enflasyon, dolar kuru, faiz ve büyüme tahminlerinin derlemesidir. Rakamlar katılımcıların ortalama görüşünü yansıtır.
Neden önemli? Piyasanın ne beklediğini gösterir; beklentiler fiyatları ve kararları etkileyebilir.
PMI, fabrikalarda satın alma müdürlerine yapılan anketle hesaplanan aylık bir endekstir. 50 eşik değerdir; üstü üretimin büyüdüğünü, altı küçüldüğünü gösterir.
Neden önemli? Büyüme verisinden önce gelir; ekonominin yönü hakkında erken ipucu verir.
Reel getiri, bir yatırımın getirisinden enflasyonun çıkarılmasıyla bulunur. Örneğin yıllık yüzde 10 kazanç, enflasyon yüzde 12 ise alım gücü azalmıştır, yani reel getiri eksidir. Geçmiş getiri geleceği garanti etmez.
Neden önemli? Paranın alım gücünü koruyup korumadığını nominal getiri değil reel getiri gösterir.
Sanayi üretim endeksi, fabrika ve madenlerin ayda ne kadar ürettiğini gösterir. Büyüme verisinden önce açıklandığı için ekonominin gidişi hakkında erken ipucu verir.
Neden önemli? Üretim artıyorsa ekonomi canlanıyor, düşüyorsa yavaşlıyor olabilir.
Tüketici fiyat endeksi (TÜFE), hanelerin satın aldığı mal ve hizmetlerden oluşan bir sepetin fiyatının zaman içindeki değişimidir. TÜİK her ayın başında, genellikle 3'ünde saat 10:00'da açıklar.
Neden önemli? Kira artış sınırı, emekli aylığı güncellemeleri ve faiz kararları TÜFE'ye bakar.
Üretici fiyat endeksi, üreticilerin fabrika çıkışında sattığı ürünlerin fiyat değişimini ölçer; TÜİK'in yurt içi üretici fiyat endeksi Yİ-ÜFE olarak anılır. Üretim maliyetindeki artış zamanla mağaza fiyatlarına yansıyabilir.
Neden önemli? Üretici fiyatlarının artması, ilerleyen aylarda tüketici fiyatlarına yansıyabilecek bir maliyet baskısına işaret edebilir.
Aynı yönlü iki fiyat genellikle birlikte yükselir ve birlikte düşer; ters yönlü iki fiyatta biri yükselirken diğeri çoğunlukla düşer. Ne kadar sık böyle olduğunu korelasyon sayısı söyler: artı değerler aynı yönü, eksi değerler ters yönü gösterir.
Neden önemli? Aynı yönlü hareket eden varlıklar birbirinin riskini dengelemez; ters yönlüler dengeleyebilir. Yine de bu geçmişte olanı anlatır, geleceği değil.
Beta, bir hissenin piyasa geneline duyarlılığının ölçüsüdür. Beta 1'in üstündeyse hisse geçmişte endeksten daha fazla, altındaysa daha az oynamıştır. Hesap geçmiş günlük verilere dayanır ve dönemden döneme değişir.
Neden önemli? Hissenin piyasa hareketlerine ne kadar eşlik ettiğini görmek, portföyün genel dalgalanmasını anlamaya yardım eder.
Günlük ortalama hareket, oynaklığın gündelik karşılığıdır: her iş günü için kapanıştan kapanışa değişimin büyüklüğüne bakılır ve ortalaması alınır. Dolar için bunu kuruşa, altın için dolara çevirmek hareketi gözünüzde canlandırmanızı kolaylaştırır. Bu bir ortalamadır; bazı günler bundan çok daha büyük hareket olur.
Neden önemli? Aynı yüzdeyle oynayan iki varlıkta tutarın büyüklüğü sizin kaç liralık pozisyon taşıdığınıza göre değişir; yüzdeyi paraya çevirmek bunu görünür kılar.
İş günü, piyasaların ve resmi kurumların çalıştığı günlerdir; cumartesi, pazar ve resmi tatiller sayılmaz. Hesaplarda bu günlerin kapanış değerleri kullanılır. 30 iş günü yaklaşık 6 hafta, 90 iş günü yaklaşık 4 ay, 250 iş günü yaklaşık 1 yıl eder.
Neden önemli? Takvim günüyle iş gününü karıştırmak, bir hesabın hangi döneme baktığını yanlış anlamaya yol açar.
Karar günü değişimi, faiz kararı açıklanmadan önceki son ölçümle açıklandıktan sonraki ilk ölçüm arasındaki yüzde farktır. Dolar için TCMB'nin 15:30'daki gösterge kuru, borsa için kapanış değeri kullanılır.
Neden önemli? Kararın günü fiyatların ne kadar oynadığını gösterir; nedenini göstermez, aynı gün başka haberler de etkili olur.
Korelasyon, iki fiyatın geçmişte birlikte hareket edip etmediğini anlatan bir sayıdır. Artı bire yaklaştıkça genelde aynı yöne, eksi bire yaklaştıkça genelde ters yöne giderler; sıfıra yakınsa birinin hareketi diğerini ipucu olarak bile açıklamaz. Bu sayı bir fiyatın diğerini etkilediğini kanıtlamaz.
Neden önemli? Birlikte hareket eden iki varlığa sahip olmak çeşitlendirme sağlamaz; korelasyon bu yüzden önemlidir.
Nedensellik, birinin diğerini oluşturması demektir. İstatistikte birlikte hareket (korelasyon) çoğu zaman üçüncü bir etkenden ya da tesadüften gelir. Bu yüzden bu sitedeki ilişki ve faiz kararı sayfaları geçmişte olanı gösterir, nedenini göstermez.
Neden önemli? Birlikte hareketi neden-sonuç sanmak, yanlış çıkarımların en yaygın kaynağıdır.
Oynaklık, bir fiyatın ne kadar sakin ya da dalgalı seyrettiğini gösterir. Fiyat her gün çok az değişiyorsa oynaklık düşüktür; bir gün sert çıkıp ertesi gün sert düşüyorsa yüksektir. Oynaklık yön söylemez, yalnızca hareketin büyüklüğünü anlatır.
Neden önemli? Aynı parayı daha dalgalı bir fiyata bağlarsanız kısa vadede daha büyük kazanç ya da kayıp görebilirsiniz; oynaklık bu belirsizliğin ölçüsüdür.
Örnek sayısı, ortalamaların ve karşılaştırmaların kaç gözleme dayandığını gösterir. Beş karardan az olan hesaplarda bu sitede sonuç yorumlanmaz; on karardan az olanlarda da fark tutarlı denmez. Küçük örnekte tesadüfle gerçek ayrımı zorlaşır.
Neden önemli? Az sayıda gözleme dayanan bir rakam, sağlam görünse bile bir sonraki gözlemde tamamen değişebilir.
Son iki yıldaki 30 günlük dönemlerin hepsi oynaklıklarına göre sıralanır. Bugünkü dönem en sakin üçte birin içindeyse sakin, en dalgalı üçte birin içindeyse dalgalı, ortadaysa normal denir. Bu etiket varlığın kendi geçmişine göredir; iki farklı varlığın düzeyini kıyaslamak için günlük ortalama harekete bakın.
Neden önemli? Sakin olması fiyatın sabit ya da güvenli olduğunu göstermez; dolar küçük adımlarla ama sürekli yükselirken de oynaklık düşük çıkar.
Karar günü hareketini yorumlamak için bir kıyas gerekir: aynı fiyat, karardan önceki aylardaki sıradan günlerde ortalama ne kadar oynuyordu? Bu site karar günlerini bu sıradan günlerin ortalamasıyla karşılaştırır; böylece sürekli yükselen bir kurun her günkü artışı karar etkisi sanılmaz.
Neden önemli? Sıradan günle kıyas olmadan bir günlük hareketin büyük mü küçük mü olduğu anlaşılamaz.
Tipik güne göre fark, karar günündeki değişimin, karardan önceki yaklaşık üç ayda sıradan bir günün ortalama değişiminden kaç puan farklı olduğunu gösterir. Büyük bir fark, o günün alışılmışın dışında olduğunu gösterir.
Neden önemli? Dolar gibi düzenli yükselen fiyatlarda "zaten her gün olan" artışı karar günü farkından ayırmaya yarar; TL kurlarında kıyas aynı hafta gününün sıradan değeriyle yapılır.
Yıllıklandırılmış oynaklık, günlük değişimlerin dağılımının bir yıl için ölçeklenmiş halidir (günlük sapma çarpı 252'nin karekökü). Farklı varlıkları aynı birimle kıyaslamayı sağlar ama fiyatın yıl içinde ne kadar arttığını ya da azaldığını söylemez.
Neden önemli? "Yıllık" kelimesi yanlış okunabilir: yüzde 1,2'lik yıllıklandırılmış oynaklık, fiyatın yılda yüzde 1,2 değiştiği anlamına gelmez.
Yüzde puan, iki oranın birbirinden farkını gösterir. Faiz yüzde 38'den yüzde 37'ye inerse 1 yüzde puan düşmüştür; bu, faizin yüzde 2,6 azaldığı anlamına gelmez. Oranların kendi aralarındaki değişimi anlatırken yüzde, farkı anlatırken yüzde puan kullanılır.
Neden önemli? Faiz ve enflasyon haberlerinde yüzde ile yüzde puanı karıştırmak, değişimin büyüklüğünü yanlış anlatır.
Aradığınız terim sözlükte yok. Başka bir kelimeyle deneyin.
Açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir. Veri kaynağı ve yöntem