Nasıl hesaplıyoruz?
Sitedeki analiz kartlarındaki rakamların nasıl üretildiği, hangi verilere dayandığı ve nelere dikkat edilmesi gerektiği. Hesaplar açık formüllerle yapılır. Yazılardaki sayılar kaynaklarla karşılaştırılır; yayımlanmadan önce kontrol edilir.
Kısaca
Bu sitedeki istatistikler tahmin değil, geçmişte olanın özetidir. Rakamlar, resmî kurumların açıkladığı verilerden ve piyasa fiyatlarından basit formüllerle hesaplanır. Hiçbir rakam gelecek için öngörü ya da tavsiye içermez.
Terimlerin sade anlatımı için Finans sözlüğüne bakabilirsiniz: oynaklık, korelasyon, baz puan, karar günü değişimi.
Veri kaynakları
Döviz kurları (USD/TRY, EUR/TRY, GBP/TRY): TCMB'nin her iş günü 15:30'da yayımladığı gösterge niteliğindeki döviz alış kurları (resmî günlük arşiv).
BIST 100: seans kapanış değeri. Ons altın (XAU/USD): gün sonu değeri. Bu ikisi "piyasa verisi" olarak anılır.
Faiz kararları: TCMB Para Politikası Kurulu ve Fed FOMC'un resmî karar metinleri; tarih, karar ve faiz seviyeleri bu metinlerden alınır ve her satır resmî metinle doğrulanır.
Veriler her iş günü ölçüm saatinden sonra güncellenir. Resmî tatil ve hafta sonları değer yoktur; seriler arasında tatil takvimleri farklı olabilir.
Ölçüm saatleri (Türkiye saati)
PPK kararı 14:00'te açıklandığı için aynı günün 15:30 TCMB kuru kararın sonrasındadır. Fed kararı Türkiye'de akşam geldiği için dolar ve BIST 100 değişimi ertesi iş gününe göre ölçülür; ons altın gün sonu değeri aynı gün kararı kapsar.
Faiz kararı günü etkisi
Kısaca: Karar açıklandıktan sonraki ilk fiyatla açıklamadan önceki son fiyat karşılaştırılır. Bu değişim, karardan önceki yaklaşık üç ayda sıradan bir günün ortalama değişimiyle kıyaslanır; TL kurlarında kıyas aynı hafta gününün sıradan değeriyle yapılır (pazartesi kapanışı hafta sonunu da taşıdığı için). Kararların tamamına birlikte bakılarak farkın tutarlı olup olmadığı değerlendirilir.
Ayrıntılı yöntem
Taban çizgisi, olaydan önceki 60. ile 6. iş günü arasındaki günlük logaritmik getirilerin ortalaması ve standart sapmasıdır (başka kararların tepki günleri çıkarılır). Fark, pencere getirisi eksi taban çizgisi ortalamasıdır; Z değeri farkın, günlük standart sapma çarpı gün sayısının karekökü olan değere oranıdır. Kararlar arasında tutarlılık, ortalama farkın standart hataya oranına (t istatistiği) bakılarak değerlendirilir: en az 10 kararda 2,5 ve üzeri "tutarlı fark", 1 ile 2,5 arası "belirsiz", altı "fark görülmedi"; 5'ten az karar varsa rakam gösterilmez.
Ayrıntılı açıklama ve örnek tablolar için faiz kararları sayfasındaki yöntem bölümüne bakın.
Oynaklık
Kısaca: Son 30 iş gününde fiyatın günlük değişimlerinin ne kadar dağınık olduğuna bakarız, sonra bunu son iki yılın aynı uzunluktaki dönemleriyle sıralarız. Üçte birin altı sakin, üçte ikinin üstü dalgalı, arası normal sayılır. "Günlük ortalama hareket", son 30 günün günlük değişimlerinin ortalama büyüklüğüdür (yukarı ya da aşağı).
Ayrıntılı yöntem
Gerçekleşen oynaklık, son 30 işlem gününün günlük logaritmik getirilerinin standart sapmasının 252'nin kareköküyle çarpılıp yüze çarpılmasıdır (yıllıklandırılmış yüzde). Günlük getiri ln(bugünkü değer / önceki gün değeri) olarak alınır; yıllıklandırılmış sayı yıllık getiri değildir.
Tarihsel yüzdelik, güncel 30 günlük oynaklığın son iki yıl boyunca kaydırılan aynı uzunluktaki pencerelerin oynaklıklarıyla karşılaştırılmasıdır: geçmiş pencerelerin yüzde kaçı güncel değerin altında ya da eşitse yüzdelik odur. "Günlük ortalama hareket", son 30 günün günlük getirilerinin mutlak değerlerinin ortalamasıdır; tutara çevirmek için serinin son değeriyle çarpılır (dolar için kuruş, ons altın için dolar, endeks için puan).
TL kuru notu: TCMB kuru pazartesi hafta sonu birikimini taşıdığı için pazartesi günlerindeki hareket diğer günlerden belirgin büyüktür; bu yüzden TL kurlarında pazartesi hareketi ayrıca yazılır.
Korelasyon (ilişki)
Kısaca: İki varlığın aynı iş günlerindeki günlük değişimlerini yan yana koyar, ne kadar uyumlu olduklarını −1 ile +1 arasında bir sayıya çeviririz. Sayı ilişkiyi gösterir; birinin diğerine neden olduğunu göstermez.
Ayrıntılı yöntem
İki piyasanın ortak işlem günlerindeki günlük logaritmik getirileri arasındaki Pearson korelasyon katsayısıdır; son 30, 90 ve 250 getiri için (yaklaşık 6 hafta, 4 ay ve 1 yıl) ayrı hesaplanır (−1 ile +1 arası: +1 aynı yönde birlikte, −1 ters yönde hareket). Bir tarafın tatil olduğu gün atlanır, getiri ortak günler arasında hesaplanır.
Özet yorum 90 günlük katsayıya göredir: mutlak değeri 0,2'nin altı ilgisiz, 0,4'ün altı zayıf, 0,6'nın altı orta, 0,8'in altı güçlü, üstü çok güçlüdür. Dikkat: seriler farklı saatlerde ölçülür (TCMB kuru 15:30, BIST 100 kapanışı 18:00, ons altın gün sonu); bu eşzamansızlık katsayıları gerçek ilişkiden biraz farklı gösterebilir. TL kurları hemen her gün küçük adımlarla arttığı için dolar/TL ile diğer varlıklar arasındaki sayılar özellikle güvenilir değildir.
Sınırlamalar
- Örnek küçük: Ocak 2024'ten bugüne TCMB ve Fed kararları; faiz artırımı çok az görüldü. Beşten az örnekte sonuç yorumlanmaz, ondan az örnekte "tutarlı" denmez.
- Nedensellik yok: Karar günü açıklanan başka veriler, haberler ve beklentiler de fiyatı oynatır.
- Beklenti yok: Piyasa çoğu zaman kararın kendisine değil beklentiden farkına tepki verir; kartlarda beklentiyle karşılaştırma yoktur.
- Çakışma: Bazı Fed ve TCMB kararları ardışık günlerde açıklandı; TL kuru ve BIST 100 için aynı gün ölçümü iki karara da yazılabilir.
- Çok sayıda karşılaştırma: Tabloda onlarca hücre var; tesadüfen birkaçının "tutarlı" çıkması beklenir.
- Ölçüm saatleri farklı: TCMB kuru 15:30, BIST 100 kapanışı 18:00, ons altın gün sonu.
- Hafta günü etkisi: TL kuru pazartesi hafta sonu birikimini taşır; karar günü, aynı hafta gününün sıradan değeriyle kıyaslanır.
- Kaynaklarda gecikme ya da düzeltme olabilir.
Geçmiş gözlemlerdir; gelecek için öngörü ya da yönlendirme içermez. Bu sayfadaki ve sitedeki içerik bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.